(Τα πνευματικά δικαιώματα των παρακάτω μεταφράσεων ανήκουν στη συγγραφέα.)
Οι μεταφράσεις αυτές υπήρξαν καρπός της αγάπης μου για τα αρχαία κείμενα. Μελέτησα με προσοχή τους στίχους από το πρωτότυπο, παρατηρώντας κάθε λέξη μαζί με τις λεπτές της αποχρώσεις. Έστω κι αν η ποίηση δεν μπορεί να αποδοθεί ποτέ ολότελα σε μια άλλη γλώσσα, έδωσα όλες μου τις δυνάμεις για να συλλάβω τη μαγεία και το πνεύμα της. Τα κείμενα που επέλεξα έχουν κάποια κοινά στοιχεία: όχι μόνο είναι ποιητικά, αλλά εστιάζονται ιδιαίτερα στο Θηλυκό, στις γυναίκες και τις θεές -ή στην αρχετυπική Θεά με τα πολλά πρόσωπα, σύμφωνα με μια άλλη αντίληψη. Oρισμένα έχουν γραφτεί από ποιήτριες, όπως η Σαπφώ, η Ανύτη και η Νοσσίδα. Μια προσεκτική ανάγνωση προσφέρει μια διαφορετική οπτική γωνία σχετικά με το ρόλο των γυναικών στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τα καθιερωμένα στερεότυπα. Οι στίχοι αυτοί μας αγγίζουν και σήμερα, όπως άγγιζαν και τους ανθρώπους που έζησαν πολλούς αιώνες πριν, γιατί καθρεφτίζουν τους μύχιους πόθους μας: τη λαχτάρα για αφθονία και χαρά, για ειρήνη κι ελευθερία, για αγάπη και έρωτα. Η ομορφιά και η δύναμη των συμβόλων και των εικόνων τους παραμένουν ζωντανές, φέρνοντας μας σε επαφή με το όραμα ενός αλλιώτικου κόσμου, με την ίδια την αίσθηση του Ιερού...
Χαρίτα Μήνη
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1. Θεόκριτος, ύμνος στον Άδωνη (απόσπασμα από τις Συρακόσιες ή Αδωνιάζουσες)
2. Ο Ιερός Γάμος (αποσπάσματα του Ευριπίδη και του Αισχύλου)
ΠΡΟΣΟΧΗ: Για να διαβάσετε τα αρχαία κείμενα, τα οποία είναι γραμμένα σε πολυτονικό, χρησιμοποιήστε το Mozilla Firefox.
Αφροδίτη και Άδωνης. Έργο του Τισιανού. Περ. 1555.
ΥΜΝΟΣ ΣΤΟΝ ΑΔΩΝΗ
Την Αφροδίτη συντροφεύει συχνά ο αγαπημένος της Άδωνης, ένας θνήσκων κι ανασταινόμενος θεός, που συμβολίζει τον ετήσιο μαρασμό και την αναγέννηση της βλάστησης. Τον Ιερό τους Γάμο γιόρταζαν κάθε χρόνο οι γυναίκες στα Αδώνια. Παράλληλα πενθούσαν για το χαμό του, ο οποίος συνοδευόταν πάντα από την επιστροφή του στη ζωή. Ο λυρικός ποιητής Θεόκριτος περιγράφει τη γιορτή όπως τελούνταν στην Αλεξάνδρεια στο ποίημά του Συρακόσιαι ή Αδωνιάζουσαι, στ. 111-130:
Πλάι του βρίσκονται ώριμοι όλοι οι καρποί των δέντρων,
τρυφεροί "κήποι"[2] φυλαγμένοι σε καλαθάκια
αργυρά, δοχεία από χρυσό κι αλάβαστρο με μύρο της Συρίας,
εδέσματα που οι γυναίκες πλάθουνε με κόπο
κάθε λογής λουλούδια σμίγοντας μ’ άσπρο αλεύρι
κι άλλα από γλυκόμελο φτιαγμένα ή ρευστό λάδι.
Κοντά του όλα τα πουλιά και τα ερπετά εκεί 'ναι·
κιόσκια χλοερά γεμάτα άνηθο μαλακό
έχουν φτιαχτεί για κείνον· πάνω τους μικροί Έρωτες πετούν
σαν τ' αηδονάκια που φτερουγίζουν στο δεντρί κλαδάκι το κλαδάκι
τα φτερά δοκιμάζοντας που μόλις μεγαλώσαν.
Αχ έβενε, χρυσάφι κι απ' άσπρο φίλντισι
αητοί, που φέρνετε στο Δία, του Κρόνου γιο, το νεαρό οινοχόο[3]
και πάνω πορφυρά χαλιά πιο μαλακά απ’ τον ύπνο·
η Μίλητος θα πει και ο βοσκός της Σάμου:
"Έχουμε στρώσει κλίνη εμείς για τον όμορφο Άδωνη".
Τον αγκαλιάζει η Κύπρις[4] κι εκείνη ο Άδωνης με τα ρόδινα μπράτσα.
Δεκαοχτώ ή δεκαεννιά ο γαμπρός,
δεν κεντάει το φιλί· ακόμη χνούδι ξανθωπό τα χείλη του στολίζει.
[1] Πρόκειται για τη δυναμική βασίλισσα Αρσινόη Β’, που παντρεύτηκε το βασιλιά της Αιγύπτου και αδελφό της, τον Πτολεμαίο B’, ο οποίος γι’ αυτό το λόγο ονομάστηκε Φιλάδελφος. Σύμφωνα με τις αιγυπτιακές συνήθειες, λατρεύτηκε σαν θεά με την προσωνυμία της Αφροδίτης.
[2] «Κήποι του Αδωνη»: το πολύτριχο και άλλα παρόμοια φυτά που καλλιεργούνταν σε δοχεία ειδικά για τα Αδώνια.
[3] Οινοχόος: εκείνος που σεβίρει το κρασί. Εδώ εννοείται ο νεαρός Γανυμήδης, τον οποίο σύμφωνα με το μύθο ο Δίας ερωτεύτηκε και έφερε στον Όλυμπο.
[4] Κύπριδα: τίτλος της Αφροδίτης, επειδή γενέθλια γη της θεωρούνταν η Κύπρος.
................................
Ο θεός Αιών/Ουρανός, η Γαία και οι τέσσερις εποχές
Ο ΙΕΡΟΣ ΓΑΜΟΣ
Η Γη κι ο Ουρανός αποτελούν το πρωταρχικό ζευγάρι σε πολλές μυθολογίες του κόσμου. Κατά τον Ησίοδο, εκείνη τον έφερε στον κόσμο: «Η Γαία πρώτα γέννησε ίσο με την εαυτή[1] της τον αστερόεντα Ουρανό, για να τη σκεπάζει από παντού, ώστε να είναι στους μακάριους θεούς έδρα ασφαλής αιώνια» (στ. 126-8). Έπειτα ζευγάρωσε μαζί του κι έκανε τον Ωκεανό, τη Ρέα, τη Θέμιδα κ.ά. Η ζωοδότρα ένωση του Θεϊκού Θηλυκού με το Ιερό Αρσενικό παριστανόταν συμβολικά με την τελετουργία του Ιερού Γάμου, την οποία συναντάμε στην αρχαία Ελλάδα αλλά και σε πολλούς άλλους τόπους. Την ένωση αυτή περιγράφουν ο Ευριπίδης και ο Αισχύλος στους παρακάτω στίχους:
ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ Δε βλέπεις τι λογής θεά είναι η Aφροδίτη; Ούτε να πεις μπορείς ούτε και να μετρήσεις πόσο είναι μεγάλη κι ως πού φτάνει. Εκείνη τρέφει εσέ κι εμέ και τους θνητούς τους πάντες. Δεν θα το μάθεις μόνο με τα λόγια, μ’ έργα τη δύναμη της θα σου δείξω· Λαχταρά η Γη τη βροχή όταν ξερό τον τόπο έχει άκαρπη απ’ τη στέγνα του νερού και στερημένη. Και λαχταρά ο σεβάσμιος Ουρανός, βροχή γεμάτος, στη Γη να πέσει, χάρη στην Αφροδίτη. Κι όταν οι δυο τους σ’ ένα ενωθούν, όλα μας τα παράγουν κι όλα τα γεννούν, απ’ όπου των θνητών το γένος ζει και θάλλει.[2]
ΑΙΣΧΥΛΟΣ
Ποθεί ο αγνός Ουρανός με τη Χθόνα να σμίξει, κι έρωτας πιάνει τη Γαία γάμο να ‘βρει, κι έτσι βροχή πέφτοντας απ’ τον υγρό Ουρανό[3] τη Γη γκαστρώνει· κι εκείνη για τους ανθρώπους γεννά βοσκές προβάτων και το βιος της Δήμητρας.[4]
[1] εαυτή: αρχαίος ελληνικός τύπος που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στην Κρήτη.
[2] Απόσπασμα από άγνωστο δράμα του Ευριπίδη, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο 13 του Αθήναιου.
[3] Η βροχή εδώ συμβολίζει το γονιμοποιό σπέρμα του θεού Ουρανού.
[4] Δαναΐδες, απόσπ. 43. Περιλαμβάνεται στο βιβλίο 13 του Αθήναιου.
Σαν άνεμος βουνίσιος που στα δέντρα πέφτει μου τίναξε ο έρωτας τα φυλλοκάρδια…
..............................
Τα πνευματικά δικαιώματα των μεταφράσεων ανήκουν στη συγγραφέα. Αν θέλετε να αναδημοσιεύσετε κάποιες από τις μεταφράσεις αυτές στην ιστοσελίδα σας, παρακαλούμε να αναφέρετε το όνομα της συγγραφέως και να αποφύγετε οποιεσδήποτε αλλαγές. Καλό θα ήταν επίσης να βάλετε ένα σύνδεσμο (link) στην ιστοσελίδα αυτή. Για να επικοινωνήσετε με τη Χαρίτα Μήνη στείλτε μήνυμα στο author@hmeenee.com.
